Słownik finansowy

Akcja to udział we własności spółki — kupując ją, stajesz się współwłaścicielem firmy.

Ankieta MiFID to pytania o Twoją wiedzę i doświadczenie w inwestowaniu, które zadaje dom maklerski przy zakładaniu konta.

Bessa to długi okres spadków na giełdzie — często mówi się o niej, gdy indeks spada o 20% lub więcej od szczytu.

BFG gwarantuje zwrot pieniędzy z kont i lokat do równowartości 100 000 euro na osobę w jednym banku, jeśli bank upadnie.

BIK (Biuro Informacji Kredytowej) gromadzi informacje o kredytach i ich spłacie — banki sprawdzają je przed udzieleniem pożyczki.

Budżet domowy to zestawienie wpływów i wydatków, które pokazuje, ile pieniędzy zostaje co miesiąc.

CFD to umowa, w której zarabiasz lub tracisz na różnicy ceny, bez kupowania samej akcji czy waluty — z dźwignią i bardzo wysokim ryzykiem.

CPI (wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych) to podstawowa miara inflacji w Polsce, publikowana przez GUS.

Dom maklerski to firma, przez którą kupujesz i sprzedajesz akcje, ETF-y i obligacje.

Dywersyfikacja to rozkładanie pieniędzy na różne inwestycje, żeby kłopoty jednej nie zrujnowały całości.

Dywidenda to część zysku, którą spółka wypłaca swoim akcjonariuszom.

Dźwignia finansowa pozwala zawrzeć transakcję wartą więcej, niż wpłaciłeś — przez co zysk i strata rosną wielokrotnie.

ETF to fundusz inwestycyjny notowany na giełdzie, który zwykle kopiuje wybrany indeks, np. kilkaset największych spółek świata.

ETF akumulujący sam reinwestuje dywidendy, a dystrybuujący wypłaca je inwestorom.

Fundusz inwestycyjny zbiera pieniądze wielu osób i inwestuje je wspólnie według określonej strategii.

GPW to Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie — miejsce, gdzie kupuje się i sprzedaje akcje polskich spółek.

Hossa to długi okres wzrostów cen na giełdzie.

IKE to konto na emeryturę, na którym nie płacisz 19% podatku od zysku, jeśli wypłacisz pieniądze po 60. roku życia.

IKZE to konto emerytalne, którego wpłaty odliczasz od dochodu — dzięki temu płacisz mniejszy podatek już w tym roku.

Indeks giełdowy to wskaźnik pokazujący, jak zmieniają się ceny wybranej grupy spółek.

Inflacja to wzrost cen w gospodarce — za te same pieniądze możesz kupić coraz mniej.

Inflacja bazowa to inflacja liczona bez cen żywności i energii, które zmieniają się najbardziej gwałtownie.

Kapitalizacja odsetek to dopisanie naliczonych odsetek do kwoty oszczędności, od której liczą się kolejne odsetki.

KNF to urząd, który nadzoruje banki, domy maklerskie, fundusze i ubezpieczycieli w Polsce.

Konto oszczędnościowe to rachunek, na którym pieniądze są dostępne od ręki i jednocześnie zarabiają odsetki.

Koszty uzyskania przychodu to kwota odejmowana od pensji przed policzeniem podatku — u pracowników jest stała.

Kredyt hipoteczny to długoterminowy kredyt na mieszkanie lub dom, zabezpieczony hipoteką na tej nieruchomości.

Kryptowaluty to cyfrowe aktywa, takie jak bitcoin czy ethereum, działające bez banku centralnego.

Kurs średni NBP to oficjalny kurs walut ogłaszany przez Narodowy Bank Polski w każdy dzień roboczy.

Lokata to umowa z bankiem: zostawiasz pieniądze na określony czas, a bank płaci za to ustalone odsetki.

LTV to stosunek kwoty kredytu do wartości nieruchomości — pokazuje, jaką część mieszkania finansuje bank.

Marża banku to stała część oprocentowania kredytu, która jest zarobkiem banku.

Nadpłata kredytu to wpłata większa niż rata, która zmniejsza dług i obniża łączny koszt odsetek.

Obligacja to pożyczka, której udzielasz państwu lub firmie w zamian za odsetki.

To obligacje, których oprocentowanie od drugiego roku wynosi inflacja plus stała marża — chronią oszczędności przed utratą wartości.

Obligacje skarbowe to obligacje wydawane przez Skarb Państwa — w Polsce można je kupić m.in. w PKO BP i Banku Pekao.

Oprocentowanie nominalne to podstawowy procent kredytu lub lokaty w skali roku, bez dodatkowych opłat.

PIT-38 to zeznanie podatkowe, w którym rozliczasz zyski i straty ze sprzedaży akcji, ETF-ów, funduszy i innych inwestycji.

PIT-8C to informacja o Twoich zyskach z inwestycji, którą polski dom maklerski wysyła Tobie i urzędowi skarbowemu.

Płaca minimalna to najniższe wynagrodzenie brutto, jakie pracodawca musi zapłacić za pełny etat — ustala ją co roku rząd.

Płynność to łatwość, z jaką można szybko zamienić inwestycję na gotówkę bez straty na cenie.

Podatek Belki to potoczna nazwa 19% podatku od zysków kapitałowych: odsetek, dywidend i zysków z inwestycji.

Podatek liniowy to stała stawka 19% podatku dochodowego, którą mogą wybrać przedsiębiorcy.

Poduszka finansowa to zapas pieniędzy na nieprzewidziane wydatki — zwykle na 3–6 miesięcy życia.

PPK to program oszczędzania na emeryturę w pracy, w którym dokładają się pracownik, pracodawca i państwo.

Procent składany to zarabianie odsetek od odsetek — zysk z każdego roku zaczyna zarabiać w kolejnych latach.

Prowizja maklerska to opłata, którą dom maklerski pobiera za wykonanie zlecenia kupna lub sprzedaży.

Przewalutowanie to wymiana złotówek na inną walutę (lub odwrotnie), za którą bank lub broker pobiera marżę.

Rachunek maklerski to konto, na którym trzymasz pieniądze przeznaczone na inwestycje i kupione papiery wartościowe.

Rata równa ma stałą wysokość przez cały okres kredytu, a rata malejąca na początku jest wyższa i z czasem spada.

Reguła 50/30/20 to prosty podział dochodu: 50% na potrzeby, 30% na przyjemności i 20% na oszczędności.

RPP to organ NBP, który decyduje o wysokości stóp procentowych w Polsce.

RRSO (rzeczywista roczna stopa oprocentowania) pokazuje całkowity koszt kredytu w skali roku — z odsetkami, prowizją i innymi opłatami.

Ryzyko inwestycyjne to możliwość, że inwestycja przyniesie mniej, niż zakładasz, albo stratę.

Skala podatkowa to podstawowy sposób rozliczania PIT: 12% od dochodu do 120 000 zł rocznie i 32% od nadwyżki.

Składki ZUS to obowiązkowe opłaty na emeryturę, rentę, zasiłki i opiekę zdrowotną, potrącane z pensji lub płacone przez przedsiębiorcę.

Spread to różnica między ceną kupna a ceną sprzedaży — ukryty koszt transakcji.

Stopa referencyjna to główna stopa procentowa NBP — punkt odniesienia dla kredytów, lokat i odsetek ustawowych.

Stopa zwrotu pokazuje, ile procent zarobiłeś (lub straciłeś) na inwestycji w danym czasie.

Stopy procentowe NBP to podstawowe oprocentowanie w gospodarce, od którego zależą raty kredytów i odsetki od lokat.

TER to łączne roczne koszty funduszu wyrażone w procentach — pobierane automatycznie z jego wartości.

TFI (towarzystwo funduszy inwestycyjnych) to firma, która tworzy fundusze inwestycyjne i nimi zarządza.

Ulga dla młodych zwalnia z podatku dochodowego osoby do 26. roku życia — do limitu 85 528 zł przychodu rocznie.

WIBOR to wskaźnik oprocentowania pożyczek między bankami, od którego zależy rata większości kredytów ze zmiennym oprocentowaniem.

Wkład własny to część ceny nieruchomości, którą płacisz z własnych pieniędzy, a nie z kredytu.

Brutto to kwota w umowie, a netto — to, co faktycznie trafia na konto po odjęciu składek i podatku.

Zdolność kredytowa to ocena banku, czy i ile możesz pożyczyć, tak żeby dać radę spłacać raty.

Złoto inwestycyjne to sztabki i monety o określonej próbie, których zakup w Polsce jest zwolniony z VAT.